Kan ChatGPT in 5 minuten een bachelorscriptie schrijven? En moet daarom het bacheloronderwijs op de schop? Moeten er mondelingen komen? In dit essay doe ik een suggestie voor een andere oplossing: Het aantal woorden van scripties en essays vrij laten. Zo blijft ChatGPT een handig hulpmiddel voor controle, maar wordt het lastiger om het model in te zetten voor onderzoek.
In het vorige essay heb ik twee proeven gedaan waaruit bleek dat het ChatGPT niet lukt om een goed essay te schrijven van 2000 woorden voor een eerstejaars vak Religiewetenschappen. Dat zit in het aantal woorden. ChatGPT komt bij relatief eenvoudige onderwerpen, waarover veel internetbronnen zijn, met essays van hooguit 1500 woorden. De gevonden verklaringen zijn oppervlakkig. Het is daardoor niet aannemelijk dat ChatGPT een derdejaars bachelorscriptie over een minder bekend onderwerp kan schrijven.
Daarnaast is ChatGPT geschikter om een scriptie te beoordelen dan om er een te schrijven. Aan het begin van een scriptie zijn er veel mogelijke paden die je kunt bewandelen om tot een goed resultaat te komen. Hoeveel paden? Die kun je te tellen.
Tellen
Tellen lijkt makkelijk. Tellen is een van de eerste dingen die we leren. Een, twee, drie … er is altijd iets dat erna komt. Zoals in de dialoog ‘ik weet zeker dat ik gelijk heb’, ‘ik weet nog zekerder dat ik gelijk heb’, ‘ik weet twee keer zo zeker dat ik gelijk heb’, ‘ik drie keer zo zeker’, ‘ik vier keer’, enzovoort, er komt nooit een eind aan.
Tellen, de getallen zijn oneindig. Je kunt altijd door. Na honderd komt honderd-en-een, na duizend duizend-en-een enzovoort. Je kunt dus altijd doortellen, tellen is oneindig, en omdat je kunt steeds door kunt tellen, heet dit aftelbaar oneindig.
Als er een aftelbaar oneindig is, is er dan ook een niet-aftelbaar oneindig? Uiteraard, laat dat aan de wiskundigen over. De verzameling van alle getallen, plus breuken ½, ⅓, ¼ enz, plus wortels √2, √3, enzovoort.Deze verzameling wordt ook wel de verzameling reële getallen genoemd. De verzameling reële getallen is oneindig veel groter dan aftelbaar oneindige verzamelingen.
Samengevat – en dit is eigenlijk het enige dat je hoeft te weten voor de rest van dit essay – er zijn verzamelingen die eindig groot, aftelbaar oneindig groot, en niet-aftelbaar oneindig groot zijn.
Beginpunt versus eindpunt
Dit onderscheid tussen eindig, aftelbaar oneindig en overaftelbaar oneindig kun je gebruiken om het aantal paden dat een beginpunt verlaat te tellen. Hierdoor maakt het veel uit of je ergens op een beginpunt staat, of op een eindpunt, zoals in dit voorbeeld:
Mijn buurvrouw leefde tijdens de Koude oorlog in voortdurende angst. Ze was bang dat er een grootschalige oorlog uit zou breken tussen de VS en Rusland en dat Europa het speelveld zou worden. Met de kennis van nu lijkt dat overdreven, maar zij kende de toekomst niet. Terugkijkend weten we het altijd beter. We weten nu ook dat het een onzinnige gedachte was dat Covid met twee weken over zou zijn.
Een ander verhaal leerde ik bij mijn studie Religiewetenschappen. Het Zoroastrisme, een van de oudste, nog levende godsdiensten, heeft een god voor het goede, het ordentelijke, het licht: Ahura Mazda. En een tweede god voor het kwaad, de chaos en de donkerte: Angra Mainyu. Beide goden zijn even krachtig – en in een kosmische strijd gewikkeld met de aarde als strijdtoneel, maar Ahura Mazda kan in de toekomst kijken, Angra Mainyu alleen terug in de tijd. Als er een overaftelbaar oneindig aantal paden naar de toekomst leidt, is dat een groot verschil.
ChatGPT – schrijven versus beoordelen
Wat hebben de bachelor scriptie en ChatGPT te maken met de discussie over begin- en eindpunt en het oneindig aantal paden uit de voorgaande secties? Samengevat: Het verhogen van het aantal paden tussen begin- en eindpunt voor het schrijven van essays maakt het gebruik van ChatGPT moeilijker.
Een voorbeeld. Pieter Lastman heeft twee Nausicaa schilderijen gemaakt, de eerste in 1609, de tweede in 1619. Deze schilderijen zijn heel verschillend qua compositie en kleurgebruik. Wat is de oorzaak van dat verschil?
Hoe begin je met zo’n vraag? Je gaat lezen. Over Lastmans familie en leven, over de economische situatie, over opdrachtgeverschap, over commerciële verkoop, over schildertechnieken, over verfkleuren – wellicht was er een nieuwe techniek ontstaan zodat het palet aan kleuren vergroot was? Ik las dat hij katholiek was – in een reformatorisch Amsterdam – dat zijn moeder een goed zakelijk instinct had, dat de concurrentie moordend was. Ik sprak met mijn buurvrouw – ja dezelfde, zij weet veel over kunst uit die periode. Ik vond geen verklaring. En toen viel mijn oog op een alinea: Caravaggio’s schilderij Madonna of the Rosary was in 1617 in Amsterdam en Lastman heeft het gezien. De opbouw van dit schilderij lijkt op de opbouw van het tweede Nausicaa schilderij, inclusief de vieze voeten van Odysseus. Die alinea valt alleen maar op doordat ik langere tijd met het onderwerp bezig was. ChatGPT had dit niet kunnen vinden. Ten eerste omdat het boek niet op internet aanwezig is. Ten tweede kan ChatGPT zo’n alinea niet op waarde schatten.
Als je begint met het schrijven van een scriptie of essay sta je aan het beginpunt. Er zijn veel verschillende manieren om bij het eindresultaat te komen. Hoeveel verschillende manieren? Als het aantal woorden van te voren vast staat gaat het om een eindig aantal manieren. Immers, de woordenschat is eindig en de scriptie heeft een eindig aantal woorden.
Wat gebeurt er als je het aantal woorden niet vastzet? Dan gaat het aantal verschillende manieren naar niet-aftelbaar oneindig. Volgens mijn promotiebegeleider – van de afdeling theoretische informatica uit Amsterdam – ontstaat er een zogenaamde Cantorboom en die heeft een overaftelbaar oneindig aantal paden1. Hoeveel manieren kan ChatGPT uitwerken? Een eindig aantal. ChatGPT moet daaruit een goed pad kiezen en daar is het niet zo goed in2.
Samenvatting
Dus wat is de oplossing? Bij essays en scripties het maximum aantal woorden loslaten en de student laten bepalen wanneer een onderzoek af is. Dat vergroot het aantal paden. Het kost studenten meer tijd, maar zij besparen tijd als ze ChatGPT het redactiewerk laten doen. Zijn docenten dan meer tijd kwijt met nakijken? Niet als ze de hulp van ChatGPT inroepen. ChatGPT kan misschien niet creëren, maar wel als hulpmiddel het beoordelen ondersteunen. ChatGPT zorgt voor een nieuwe balans: meer autonomie voor de student, meer controle bij de docent. Het lijkt vooralsnog niet nodig scripties of essays af te schaffen.
Voetnoten
- Aangenomen dat vooraf niet bekend is of het te bewandelen pad tijdens het leven van de auteur tot een eindpunt komt. ↩︎
- Er valt hier meer onderzoek naar te doen. Als het aantal paden dat tot een kwalitatief goed onderzoek leidt ook niet-aftelbaar oneindig is dan kan er een situatie ontstaan dat de kans groot is dat er toch een succesvolle scriptie ontstaat. Het wordt erg theoretisch, en dat is te ondervangen door empirisch onderzoek. Hoe vaak komt de student in de praktijk tot een goede scriptie. ↩︎